Café de Bedoeling: wat ertoe doet, zonder dat er iets moet

(door Dea Mooij)

Met interesse heb ik de start van Bureau de Bedoeling gevolgd. Alleen al de naam maakt iets in me los. Een trigger tot even stilstaan, reflectie, dieper kijken: waartoe ook al weer? Doe ik dan het ‘goede’? Kan het ook anders?

Verschillen omarmen

Eens per twee maanden organiseert Bureau de Bedoeling een Café de Bedoeling. Afgelopen vrijdag kon ik daar zelf voor het eerst bij zijn. We hadden in de ochtend een gesprek over diversiteit onder leiding van Yassin en Naima en sloten de middag af met een gesprek over het lerarentekort dat in een eerder Café de Bedoeling al was opgestart. Het meest waardevolle vond ik het inzicht dat standaardisatie in ons denken het bedenken van lokale oplossingen in de weg zit. Dat geldt ook voor het gebruiken van woorden als ‘maatwerk’, ‘gepersonaliseerd leren’ en ‘anders organiseren’. Praten in dat soort algemeenheden helpt niet bij het bedenken van maatwerk-oplossingen. Onze uitdaging: het écht omarmen van verschillen.

Kijkje in de bajes

Café de Bedoeling was deze keer georganiseerd in A Beautiful Mess. Locatie: de wasserij van de oude Bijlmerbajes. A Beautiful Mess is een initiatief van Refugee Company. Mensen met een vluchtelingenachtergrond werken er een half jaar en worden daarna op weg geholpen naar een opleiding of baan.
Terwijl ik tussendoor even zit te werken – want dat kan ook gewoon – krijgt de rest van de groep een rondleiding in de oude Bijlmerbajes door een van de oude cipiers. De groep komt koud, maar enthousiast terug. Met een inkijk in een omgeving die je anders niet krijgt. Echt een wereld op zich, waarin verrassend genoeg de logistiek – de uitdaging van het zonder gedoe verplaatsen van de gedetineerden – een enorme rol speelt.

Een plek van ont-moeten

Wat Café de Bedoeling is, weet ik nog niet precies. Ik ben blij dat ik ben gegaan. Waarom? Omdat het ging over de dingen die ik in mijn professionele leven belangrijk vind. Met mensen die ook tijd willen nemen voor een onderzoekend gesprek. Zónder dat het meteen iets moest opleveren; geen focus op te maken plannen, vervolgafspraken en te formuleren acties. Het is voor mij een plek van ontmoeten. Ook in de diepere betekenis van dat woord: ‘ont-moeten’…

Ook een keer meedoen aan Café de Bedoeling? Kijk hier voor de data en schrijf je in via de chatbot op onze homepage.

Yassin Elforkani

Socratische gesprekken: verschillen onderkennen en overbruggen

Photo by Volodymyr Hryshchenko on UnsplashOpen kijken en luisteren is moeilijk, zeker als je gebonden bent aan een rol of een systeem. Het is verleidelijk om lastige vragen dan maar uit de weg te gaan. Een socratisch gesprek helpt je om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de vragen waar het echt om gaat. Je laat je eigen aannames en oordelen los om je open te stellen voor de ideeën en perspectieven van anderen. Zo kom je uiteindelijk tot een eerlijk antwoord.
Een socratisch gesprek kun je een-op-een voeren of in groepsverband. De methode is bruikbaar in alle sectoren en in alle lagen van de organisatie: bestuur, management, medewerkers, jongeren/cliënten en andere belanghebbenden.

Meer weten? Mail naar yassin@bureaudebedoeling.nl  of bel naar 06-51 8448 71.

Lerarentekort: plan B!

“Onder de werktitel ‘plan B’ halen we in ons netwerk goede voorbeelden op die ons op het spoor zetten van patronen die werken”, zegt Mirjam Nuijten.  Samen met andere deelnemers aan Café de Bedoeling kijkt zij de komende maanden door een andere bril naar het lerarentekort. Het uitgangspunt: Wat is ervoor nodig om met de mensen die we nú hebben, goed onderwijs te maken? In dit kader stak Mirjam onder meer haar licht op in Amsterdam: “Bij Leraar, een kleurrijk beroep werken schoolbesturen, kennisinstellingen en de gemeente samen om te zorgen dat leraren plezier en uitdaging houden in hun werk.”

Plan B
De kern van plan B is dat we denken dat we verder komen als we het lerarentekort benaderen als een vernieuwingsvraagstuk. De eerste brainstorms stonden vooral in het teken van vragen stellen:

* Hoe spelen we leraren vrij zodat ze de ruimte krijgen om tot eigen oplossingen te komen?
* Wat zijn slimme manieren om te doen wat (voor leerlingen) nodig is én te voldoen aan de eisen van het systeem?
* Wat hebben leraren van bestuurders nodig? Waar zitten de vrijbuiters onder de bestuurders?
* Hoe krijgen we beter zicht op de ruimte binnen de wet, de regelruimte in het systeem?
* Hoe zit het met de onderwijstijd – gaan Nederlandse kinderen niet te veel uren naar school?
* Hoe groot moet de rol van de leraar eigenlijk zijn? Als het leerklimaat veilig is, kunnen dan ook specialisten van buiten de school lessen verzorgen?

De komende tijd gaan we in ons netwerk nog meer goede voorbeelden ophalen. Heb je zo’n voorbeeld? Wil je meedenken? Mail naar info@bureaudebedoeling .

Anders kijken naar zelfevaluatie

We zaten aan de koffie. Eén jaar RvT alweer in de nieuwe samenstelling, het was om voor ze het wisten. Tijd voor de eerste zelfevaluatie, onder externe begeleiding. En dus ging vorige week de telefoon: of BdB die externe begeleiding kon verzorgen? Nu zaten we aan tafel, halverwege de koffie. Ik besloot het maar gewoon te zeggen: “Ik geloof niet dat ik dit moet doen.”

Er viel een stilte, ook door mijn eigen ongemak. “Je weet hoe het verdergaat”, zei ik toen. “We voeren gesprekken of er worden vragenlijsten ingevuld, we doen een sessie en dan komt het verslag. En al spreken we af dat jullie dat zelf schrijven, toch vragen jullie me een paar regels op papier te zetten. Dus schrijf ik het verslag en dan gaat ergens in het voorjaar van 2022 wéér de telefoon.

Maar wat als we er nou eens anders naar kijken? Als jullie nou eens tien jóngeren uitnodigen voor de koffie? En dan aan die jongeren uitleggen wat jullie toevoegen aan hun onderwijsorganisatie?”

Weer was het stil. De secretaris van de RvT was de eerste die reageerde. “Maar wij hoeven toch geen verantwoording af te leggen aan leerlingen?” Het klonk bezorgd.

“Nee”, zei ik, “niet echt. Maar daar gaat het niet om. Als jij het aan jongeren kunt uitleggen, kom je zelf tot de essentie. Dát is waar het om gaat.”

Ook nieuwsgierig hoe jij de eindgebruiker (leerling, ouder, cliënt) een spiegel kunt laten zijn voor jouw organisatie? Neem contact op, dan bespreken we de mogelijkheden.

Onenigheid blijft over wat leerlingen moeten leren

 

… kopte de Volkskrant over het aanbieden van het eindadvies van Curriculum.nu aan minister Arie Slob. Ook andere media besteden er aandacht aan. Betrokken onderwijsmensen worden om hun mening gevraagd.

Een kleine bloemlezing: Er zijn veel zorgen. De docent geschiedenis geeft aan vernieuwing belangrijk te vinden, maar wel op basis van historische feiten. De docente Frans geeft aan dat ze het een gemiste kans vindt dat het curriculum niet in het Frans is vertaald. De docenten Duits zijn dit met haar eens, behalve dat het natuurlijk in het Duits vertaald moet worden. De docenten Grieks en Latijn missen aandacht voor het levend houden van talen. Iemand die het curriculum niet gezien heeft, vraagt aandacht voor wat eruit kan. Vanuit de vakgroep aardrijkskunde wordt aandacht gevraagd voor begrijpend lezen, want zonder die vaardigheid wordt het moeilijk om aardrijkskunde te geven. En de docenten natuurkunde zoeken, soms samen met een docent wiskunde, nog naar een formule om tot een oordeel te komen.

Ik ben benieuwd welke gesprekken nu op de scholen worden gevoerd. En in de komende weken en maanden. En of die gesprekken leiden tot doen. Meer experiment en een beetje minder beschouwing. De Onderwijsraad stelde al dat curriculumvernieuwing een doorlopend proces is. Benieuwd of het ons lukt het voorstel aan de minister op die manier productief te maken.

Bovenal hulde aan iedereen die vandaag, ondanks werkdruk en lerarentekort, toch weer iets heeft uitgeprobeerd of toegevoegd aan zijn of haar lessen. In vorm of inhoud.

27 september: onze takeaways

Bijna twee weken geleden stonden we aan de vooravond van het vrijgezellenfeest van Bureau de Bedoeling. Verwachtingsvol en ook wel met wat zweet in de handen, want hoe zou het zijn? Het werd de meest inspirerende dag die we ons maar konden wensen (dank allemaal!). Hier enkele inzichten die ons persoonlijk zijn bijgebleven.

Gewoon luisteren

Robbin: “Van de sessies met de jongeren van WALHALLAb nam ik mee dat echt in gesprek zijn helemaal niet zo makkelijk is. Jongeren vragen om begrip, een luisterend oor, een plek waar zij respect ervaren. Volwassen willen zich vaak wel verdiepen in hun individuele motivatie en behoeften, daarnaar luisteren en er ook best mee aan de slag.
Maar eenmaal in gesprek gaan we al snel weer oplossingen fabriceren voor uitdagingen die ‘de wet’ of ‘het systeem’ stelt. Of we richten ons tot andere ‘volwassenen’ die dezelfde taal spreken. En als we niet oppassen vergeten we zomaar wat voor deze jongeren de bedoeling is. Namelijk dat we ‘gewoon’ even stil zijn en echt luisteren. Dat we doorvragen om hen te begrijpen en ingaan op de wijsheid die zij met zich meebrengen, in plaats van er direct een grote-mensen-systeem-saus-discussie naast te zetten.
Nee, het is niet eenvoudig om werkelijk in contact te zijn met de mensen op wie ons uiteindelijk richten. We willen wel, maar hebben liever antwoorden dan vraagstukken. En we gaan het ongemak van ‘het-ook-even-niet-weten’ eerder uit de weg dan het aan te kijken.”

Meerdere brillen

Naima: “In het filmlab van Robbert Braak leerden we goed te kijken, anders te kijken en samen te kijken door verschillende brillen. Want ieder kijkt door zijn eigen bril naar een fragment. Logisch, en toch telkens weer verrassend als dat zichtbaar wordt. Om met Mieke Boon te spreken: ‘Alleen door samen te kijken, leer je je eigen vooronderstellingen kennen.’ Daar staat Bureau de Bedoeling ook voor: zorgvuldig kijken, vanuit meerdere perspectieven of brillen.

Geen passagiers, maar crew

Marion: “We openden met een uitspraak van Marshall McLuhan: ‘There are no passengers on spaceship earth. We are all crew.’ Toen ik zag hoe de jonge vloggers Lars en Niels – net als de jongeren van WALHALLAb trouwens – deze dag hun rol vervulden, dacht ik: aan de leerlingen zal het niet liggen. Zij willen geen passagiers zijn op het ruimteschip dat ‘school’ heet. Maken wij ruime voor hen in onze crew?”
(De vlog van Lars & Niels vind je hierboven.)

Tik op de vingers

Suzanne:Wouter Hart, auteur van ‘Verdraaide organisaties’ en ‘Anders vasthouden’, sprak over werken vanuit de bedoeling. ‘Zet de oplossingenmachine stil’, zei hij: ‘geef de ander niet de oplossing, maar het probleem’. Hoe vaak doen we dat niet andersom, in organisaties, op school en thuis?
Niemand die er gelukkig van wordt: als ‘oplosser’ ga je je ergeren (‘kan hij het nu nóg niet zelf?’) en de ander voelt zich klein gehouden, over het hoofd gezien. En toch schiet onze hand de volgende keer wéér naar de knop van de oplossingenmachine. Hoe geven we onszelf op tijd een tik op de vingers?

De bedoeling van taal

Tot slot filosofeerde woordkunstenaar Harm Klifman (in november verschijnt zijn nieuwe boek ‘Cicero leest Covey’) met ons over ‘de bedoeling van taal’: ‘In kennisproductie als gezamenlijke onderneming zullen we het creatieve potentieel van taal moeten aanboren om te ontsnappen aan sjablonen en reflexen, aan betekenisloze rituelen en holle frasen. Dat kan lukken als we ons realiseren dat taal nieuwe werkelijkheid kan scheppen, nieuwe situaties tot leven kan brengen, ontspoorde verhoudingen kan herstellen en nieuwe handelingsperspectieven kan openen. Dat zijn zomaar wat verschillende bedoelingen die verborgen liggen in taal. Het gaat erom die steeds te ontdekken en wel in twee richtingen: ontdekken hoe taal kennelijk werkt (bewust zijn van) én ontdekken hoe we taal het werk kunnen laten doen (bewust inzetten van).’

27 september gemist? Kom op 13 december naar Café de Bedoeling in polderrestaurant De Haven van Eemnes, Eemweg 112, Eemnes. Binnenkort meer hierover!

 

We zijn (officieel) begonnen!

The world according to BdB

…omdat inzichten zich altijd op onverwachte momenten aandienen

De wereld versnelt. Als versnelling van de verandering de nieuwe constante is, dan neemt de kloof tussen generaties ook toe. Anders gezegd: mijn jeugd leek meer op die van mijn ouders, dan op die van mijn kinderen. Maar als dat waar is, heeft onze generatie steeds minder verbinding met de generaties voor wie wij de toekomst mede bepalen. Dan zouden we toch de wijsheid moeten hebben om de oplossingen voor morgen bij de jeugd op te halen. Tijd voor kinderemancipatie dus, gewoon omdat het effectief is.

Persoonlijk kruispunt

Gisteren was ik nog in loondienst als werknemer bij een mooi onderwijsadviesbureau en morgen ben ik ondernemer als mede-initiatiefnemer van een volledig nieuw adviesbureau.
Achter mij ligt een fijne tijd bij B&T waar het prima werken was vanuit een goed gewortelde organisatie, en voor mij liggen……..vooral veel uitdagingen.
In ieder geval is het prettig om te weten dat het niet bepaald ‘stil is aan de overkant’ van het kruispunt en zijn velen geïnteresseerd in wat wij aan het ontwikkelen zijn.
Of ik er verstandig aan doe? De tijd zal het leren! Daar kan ik maar op één manier achter komen, juist ja, door te doen!
En hiermee gaat een lang gekoesterde wens, misschien wel droom, in vervulling.
Want al vanaf mijn kinderjaren zit er iets in mij wat een mengeling is van ambitie, betrokkenheid, autonomie, geldingsdrang en vooral veel energie die er voor zorgt dat dit er eens van zou moeten gaan komen.
Nog net voor mijn veertigste verjaardag lijkt de tijd er meer dan rijp voor om van Bureau de Bedoeling, samen met Robbin Haaijer en Marion Boon, een bureau te maken waarin ik op de door ons geambieerde manier (anders kijken, beter luisteren en wijzer beslissen) van toegevoegde waarde kan zijn voor kinderen, onderwijs en de publieke sector.
Ik laat het jullie met trots weten.
Wordt, hoe dan ook, vervolgd!

PS:
Op 27 september a.s. organiseren Marion, Robbin en ik een openingssymposium oftewel een vrijgezellenfeest. Tijdens deze feestelijke opening staan we stil bij wat voor ons de bedoeling is. Of beter gezegd: waar Bureau de Bedoeling voor staat en om draait: ontmoeten, uitnodigen, verbinden en creëren. Op deze dag doen we dat samen met Wouter Hart, Harm Klifman en Robbert Braak. Het zou kunnen dat je je al voor deze dag hebt aangemeld en/of bent uitgenodigd. Mocht dit niet het geval zijn en wil je er graag bij zijn, stuur dan voor 14 september a.s. een mail naar marion@bureaudebedoeling.nl

Eén trip, vier ezels en een paar wijze lessen

Kennismaken kost tijd, en de meeste dieren (en dus mensen) zijn te vertrouwen, ook als je daaraan twijfelt.

Twee jaar geleden fietste ik met mijn dochter vanuit ons huis naar het huis van mijn ouders. Nu, twee jaar later, zijn Isa en ik opnieuw samen op de fiets gestapt. In de trein naar Maastricht, door België de Vaalserberg op (het hoogste punt van Nederland), om vandaaruit de weg naar huis in te zetten.

Het leuke van meerdaagse wandel- en fietstochten is dat er altijd onverwachte dingen op je pad komen. In dit geval vier ezels. Vlakbij Tegelen, langs de Maas. Zodra we stilstaan, komen ze kennismaken. Eerst met de linker- en rechterkant van mijn stuur, niet snel daarna met het zadel en stuur van mijn dochter. Eerlijk gezegd toch een beetje spannend. Zeker met ezels, die volgens het gezegde koppig zijn en maar matig luisteren (en leren). Natuurlijk valt het reuze mee. Een keer aaien, een kleine duw en nog een liefkozend kopje en we zijn weer onderweg.

In de kilometers die volgen, hebben we het nog vaak over die vier ezels. En dat we het eerst spannend vonden en pas later leuk, zoals dat vaker is met onbekendheid. Nieuwe klas, nieuwe stappen in je leven, een nieuw bureau beginnen. Het loont de moeite om even de tijd te nemen om kennis te maken, je eigen spanning te onderzoeken en je oordeel uit te stellen. Niets nieuws misschien, maar toch de eerste wijze les die mijn dochter en ik (her)produceren tijdens deze trip.

Natuurlijk voel ik me als vader verantwoordelijk voor het reilen en zeilen tijdens de tocht. Goede voorbereiding, materiaal op orde, globaal idee van de route (en afstanden), enzovoort. Ook onderweg: ‘Kijk uit!’ ‘Tegenligger!’ ´Loslopende hond!’. Mijn dochter is ondertussen twaalf en laat met een lieve, meewarige blik af en toe merken de aandacht te waarderen, maar de gevaren meer als mijn zorg dan als reëel risico te zien: ‘De meeste baasjes van honden weten toch heel goed of hun hond bij fietsers los kan lopen!’ Ik kan dit alleen maar bevestigen. ‘Maar,’ zeg ik, ‘weet je nog die ene keer toen we net in Laren woonden en je aangevallen werd door die witte hond?’ ‘Pap, dat is al best lang geleden, hoor.’

In de kilometers die volgen, (her)produceren we samen onze tweede wijze les: dat negatieve ervaringen vaak langer blijven hangen en ons doen en laten veel meer beïnvloeden dan positieve ervaringen, althans de vader in dit verhaal. Dat we alle keren dat een hond ons rustig liet passeren blijkbaar vergeten, maar dat het witte hondje nog steeds in ons geheugen staat gegrift.

Overigens kan ik het je aanraden om een paar dagen met één van je kinderen op pad te gaan. Niet alleen krijg je tal van leuke reacties, ook word je uitermate goed verzorgd: ‘Wilt u een lunchpakketje maken?’ ‘Extra water?’ ‘Kunnen we iets voor jullie doen?’ Een warm bad van goede bedoelingen. Dat is de derde wijze les: de meeste mensen zijn vol goede bedoelingen (ook als je die niet direct begrijpt) en als je daarvan uitgaat, zijn die bedoelingen veel beter te herkennen dan als je de ander wantrouwt.

Ten slotte is er nog een vierde les die ik meeneem. We zeggen vaak dat wijsheid met de jaren komt, maar eerlijk gezegd weet ik niet of dat zo is. Als je echt tijd neemt om te luisteren, aandacht voor elkaar hebt, samen kijkt, observeert en interpreteert, dan ontstaat gedeelde wijsheid. Een onbevangen (kinderlijke) blik helpt hierbij.

Vier wijze lessen dus in vier lange, gloedvolle dagen op de fiets:

  1. Kennismaken kost tijd en is best spannend,
  2. Negatieve ervaringen hebben meer invloed dan positieve ervaringen,
  3. Mensen zijn te vertrouwen en vol goede bedoelingen,
  4. Kinderlijke onbevangenheid helpt bij het creëren van wijsheid.

Ik ga proberen vanuit deze lessen te kijken, luisteren en leven. Als vader, echtgenoot en als initiatiefnemer van Bureau de Bedoeling. Als we elkaar ontmoeten, spreek me er dan gerust op aan.